Word je dommer als je structureel AI gebruikt?

In het kort:

• MIT-onderzoek toont aan dat ChatGPT-gebruikers minder hersenactiviteit ontwikkelen, ook nadat ze stoppen met AI gebruiken
• AI maakt je dommer als je het denkwerk uitbesteedt dat je brein juist fit houdt
• Gebruik AI voor nutteloze moeite (data invoeren, formulieren invullen) en bewaar je mentale energie voor nuttige moeite (strategie, beslissingen)

Je hebt hem vast weleens gehoord: “Als je altijd AI gebruikt, verleer je om zelf na te denken.” En eerlijk gezegd klopt dat. Maar niet op de manier die de meeste mensen bedoelen. Word je dommer als je structureel AI gebruikt? Dat hangt volledig af van welk denkwerk je uitbesteedt.

Wat het onderzoek zegt over AI en cognitieve achteruitgang

In 2025 publiceerde het MIT Media Lab een studie genaamd “Your Brain on ChatGPT”. Onderzoekers lieten 54 deelnemers essays schrijven: één groep met ChatGPT, één met Google, één zonder hulp. Via hersenscans maten ze de activiteit tijdens het schrijven.

De ChatGPT-groep had consistent de laagste hersenactiviteit. Maar het meest verontrustende was dit: toen diezelfde groep later zonder AI moest schrijven, bleven hun hersenen ondergemiddeld actief. Ze hadden het verleerd om diep na te denken. De onderzoekers noemden dit “cognitieve schuld”: een naam voor wat er gebeurt als je je brein te weinig laat werken.

Een onderzoek van Microsoft en Carnegie Mellon University onder 319 professionals bevestigde hetzelfde patroon: hoog vertrouwen in AI vermindert de cognitieve inspanning die mensen zelf leveren. En een studie onder 666 deelnemers koppelde zwaar AI-gebruik rechtstreeks aan minder kritisch denkvermogen.

Dus ja: AI kan je dommer maken. Maar alleen als je het op een specifieke manier gebruikt.

Het verschil tussen nutteloze en nuttige mentale moeite

Niet alle denkwerk is gelijkwaardig. Dat is het eerste wat belangrijk is om te begrijpen.

Nutteloze mentale moeite is het werk dat wél energie kost, maar je niet slimmer maakt. Data kopiëren van een PDF naar een spreadsheet. Facturen handmatig verwerken. Standaard e-mails uittypen. Belastingformulieren invullen. Dit soort werk sloopt je concentratie, maar je brein wordt er niet scherper van. Je wordt er niet creatiever, scherper of strategischer van. Je bent gewoon moe.

Nuttige mentale moeite is het denkwerk dat je hersenen uitdaagt op manieren die er toe doen. Nadenken over hoe je meer klanten aantrekt. Bepalen welke processen in jouw bedrijf het meest geschikt zijn voor automatisering. Een voorstel schrijven waarbij je de klant echt moet begrijpen. Dit soort werk maakt je scherper. Het is de mentale moeite die loont.

Het probleem is wanneer je AI inzet voor het tweede type, en daarmee het denkwerk wegneemt dat je brein fit houdt.

Hoe je AI slim inzet: voor nutteloze moeite

Stel dat je elke maand een uur kwijt bent aan het handmatig overnemen van bestelgegevens uit e-mails naar een systeem. Je wordt er niet slimmer van. Je wordt er alleen maar moe van. Als een AI-agent dat voor je afhandelt, is er een netto positief effect op je mentale gezondheid én je productiviteit.

Hetzelfde geldt voor:

• Binnenkomende e-mails sorteren en beantwoorden op basis van vaste patronen
• Rapporten samenstellen uit bestaande data
• Leads verrijken met openbare informatie voor je CRM
• Afspraken plannen en herinneringen versturen
• Gegevens uit documenten verwerken naar een spreadsheet of database

Bij een klant waren medewerkers dagelijks 40 minuten kwijt aan het handmatig doorzetten van leads uit Instagram naar hun CRM. Na automatisering was dat nul. Die 40 minuten gingen terug naar werk dat er daadwerkelijk toe doet. Lees hoe dat in de praktijk werkte in de case over lead-opvolging via Instagram.

Hoe je AI niet moet gebruiken

Waar het misgaat: je vraagt AI om voor jou te bedenken wat je strategie moet zijn. Of je laat AI een e-mail schrijven zonder dat je zelf nadenkt over wat je wilt zeggen. Of je kopieert een AI-analyse zonder hem te doorgronden.

In die gevallen staat je brein op non-actief. En dat is precies wat het onderzoek laat zien: wie altijd op AI leunt voor het denkwerk, raakt de gewoonte kwijt om zelf diep na te denken.

Mijn vuistregel: als een vraag jou iets kan leren, begin dan zelf. Gebruik AI daarna om je gedachten aan te scherpen. Maar de eerste poging moet vanuit jezelf komen.

Wat dit betekent voor jouw bedrijf

Als ondernemer heb je geen groot team dat de strategische vragen oppakt. Dat doe jij zelf, samen met je mensen.

Des te meer reden om bewust te kiezen: welke taken kosten energie zonder dat ze iets opleveren? Zet AI daar in. Houd je mentale ruimte vrij voor de dingen die er echt toe doen.

Bedrijven die dat onderscheid maken, worden niet alleen productiever. Ze worden ook scherper in hun beslissingen.

Conclusie

Word je dommer als je structureel AI gebruikt? Alleen als je het het denkwerk laat doen dat je brein juist scherp houdt. Gebruik AI voor de repetitieve, energievretende taken zonder cognitieve meerwaarde. Bewaar je mentale energie voor de vragen die er echt toe doen: strategie, klanten, groei. Zo heeft AI een netto positief effect, op je productiviteit én op je scherpte.